Sáng ngày 17/3/2026, tại Ngôi nhà Xanh Một Liên Hợp Quốc (Hà Nội), sự kiện “Công bố Báo cáo và Đối thoại đa bên: Ô nhiễm nhựa và Đa dạng sinh học ở Việt Nam” đã diễn ra, quy tụ các cơ quan quản lý, tổ chức quốc tế, viện nghiên cứu, doanh nghiệp và các tổ chức xã hội. Sự kiện do Chương trình Đối tác Hành động Toàn cầu về Nhựa (GPAP) và Đối tác Hành động Quốc gia về Nhựa Việt Nam (NPAP) phối hợp tổ chức, với sự hỗ trợ kỹ thuật từ GreenU.
Nhằm thúc đẩy hoạch định chính sách dựa trên bằng chứng, báo cáo Đánh giá Ô nhiễm Nhựa – Đa dạng sinh học, được tài trợ bởi Chính phủ Canada, đã cung cấp một góc nhìn tích hợp về tác động của ô nhiễm nhựa đối với đa dạng sinh học, dịch vụ hệ sinh thái và sinh kế địa phương tại Việt Nam. Nghiên cứu kết nối dữ liệu rò rỉ nhựa với các khu vực đa dạng sinh học trọng yếu (KBAs) và các yếu tố kinh tế – xã hội, qua đó xác định các “điểm nóng” sinh thái và kinh tế, từ rạn san hô, rừng ngập mặn đến nguồn lợi thủy sản và du lịch ven biển.
Phát biểu tại sự kiện, bà Khadija Jarik – Bí thư thứ nhất Đại sứ quán Canada tại Việt Nam – nhấn mạnh đây là một nghiên cứu kịp thời và có ý nghĩa trong bối cảnh các thách thức môi trường ngày càng gia tăng. Theo bà, việc giải quyết đồng thời ô nhiễm nhựa và suy giảm đa dạng sinh học không chỉ mang lại lợi ích môi trường mà còn tạo ra các tác động cộng hưởng cho hành động khí hậu và phát triển bền vững.
Đóng vai trò là đơn vị thực hiện nghiên cứu, GreenU đã phối hợp chặt chẽ với các chuyên gia trong và ngoài nước để xây dựng báo cáo. Tại sự kiện, bà Nguyễn Thị Thu Trang, Giám đốc GreenU và cũng là Trưởng nhóm nghiên cứu, đã trực tiếp trình bày các phát hiện chính, mang đến những phân tích sâu sắc và góc nhìn tích hợp về mối liên hệ giữa ô nhiễm nhựa và đa dạng sinh học tại Việt Nam.
Báo cáo Đánh giá Tác động của Nhựa lên Đa dạng Sinh học nêu bật:
- Khoảng hơn 1.500 tấn rác thải nhựa mỗi ngày bị thải ra môi trường, trong đó khoảng 186 tấn mỗi ngày xâm nhập vào sông và hệ sinh thái biển.
- Ô nhiễm nhựa tập trung ở các lưu vực sông lớn, đồng bằng và các điểm nóng ven biển, bao gồm Đồng bằng sông Hồng, Đồng bằng sông Cửu Long và các vùng biển trọng điểm.
- Rừng ngập mặn, thảm cỏ biển và rạn san hô vừa là nơi trú ẩn của đa dạng sinh học vừa là khu vực tích tụ nhựa, làm tăng nguy cơ sinh thái lâu dài.
- Vi nhựa được phát hiện rộng rãi trong cá và động vật có vỏ, cho thấy sự hiện diện của chúng trong chuỗi thức ăn liên quan đến tiêu thụ của con người.
- Tác động lan rộng ra ngoài phạm vi tự nhiên – ảnh hưởng đến nghề cá, nuôi trồng thủy sản, du lịch và các cộng đồng dễ bị tổn thương, đặc biệt là người lao động phi chính thức và dân cư ven biển.
Đồng thời:
- Việt Nam đã đạt được những tiến bộ quan trọng thông qua Luật Bảo vệ Môi trường năm 2020 (EPR, định hướng kinh tế tuần hoàn).
- Hơn 115 sáng kiến (2020-2025) đã huy động được 1-1,5 tỷ USD, chuyển từ các hoạt động dọn dẹp sang các giải pháp cấp hệ thống.
- Tuy nhiên, vẫn còn những lỗ hổng trong chính sách, việc thực hiện chưa đồng đều và hệ thống giám sát còn hạn chế, vẫn là những thách thức chính.
Những điểm nổi bật từ các diễn giả:
- PGS.TS. Ngô Thị Thuý Hường (Đại học Phenikaa) nhấn mạnh sự cần thiết phải tăng cường liên kết khoa học-chính sách và phối hợp nỗ lực để biến khoa học thành thực tiễn.
- Ông Đỗ Minh Phương (Vụ Chuyển đổi số, Bộ Nông nghiệp và Môi trường) chỉ ra những cơ hội từ Trí tuệ nhân tạo (AI) và Dữ liệu lớn (Big Data) để chuyển đổi nghiên cứu về ô nhiễm nhựa – đa dạng sinh học.
- Bà Nguyễn Thị Thu Huyền (Chương trình Tài trợ nhỏ UNDP/GEF) chia sẻ kinh nghiệm về thiết kế các cơ chế tài chính quy mô nhỏ, hiệu quả, có thể mở rộng để tạo ra tác động lớn hơn.
- Bà Bùi Đặng Duyên Mai (Coca-Cola Việt Nam & Campuchia) nhấn mạnh vai trò của khu vực tư nhân trong việc giảm thiểu tác động của nhựa trên toàn chuỗi giá trị và đầu tư vào các giải pháp kinh tế tuần hoàn.
- Ông Huỳnh Ngọc Diên (Khu bảo tồn biển Cù Lao Chàm) mang đến những hiểu biết thực tiễn về các sáng kiến dựa trên cộng đồng và hệ sinh thái đã và đang mang lại tác động có thể đo lường được trên thực địa.
Thông điệp xuyên suốt của sự kiện rất rõ ràng: cần có các giải pháp mang tính hệ thống, dựa trên khoa học và toàn diện, và hợp tác là chìa khóa để giải quyết tác động của ô nhiễm nhựa đối với đa dạng sinh học.
Xin chân thành cảm ơn tất cả các diễn giả và người tham gia đã thúc đẩy cuộc đối thoại quan trọng này.
