EPR và Thu mua có trách nhiệm trong tái chế bao bì nhựa: hai khoản chi phí cộng dồn, không thay thế nhau

Doanh nghiệp sản xuất, nhập khẩu bao bì nhựa tại Việt Nam đang đứng trước hai khung chi phí song song nhưng khác bản chất: định mức chi phí tái chế Fs theo EPR trong nước, và chi phí Tìm nguồn Có trách nhiệm (Responsible Sourcing) theo chuẩn quốc tế. Một nghiên cứu so sánh mới (20/8/2026), mở rộng từ working paper về Fs nhóm dầu nhớt – săm lốp – phương tiện giao thông, lần đầu đặt hai khung này lên cùng một đơn vị đo để đối chiếu cho nhóm bao bì nhựa PET và HDPE.

Hai con số, hai bản chất khác nhau

Fs cho bao bì nhựa PET cứng, theo định mức PRO Việt Nam công bố trên cơ sở Thông tư 07/2025/TT-BTNMT, là 1.979 đồng/kg — là nghĩa vụ pháp lý bắt buộc nếu doanh nghiệp chọn đóng góp tài chính vào Quỹ Bảo vệ môi trường. Trong khi đó, chi phí Tìm nguồn Có trách nhiệm theo nghiên cứu của The Circulate Initiative (Ấn Độ, Kenya) quy đổi ra chỉ khoảng 1.040–1.300 đồng/kg — nhưng là khoản đầu tư tự nguyện, theo yêu cầu của người mua và thị trường xuất khẩu, chưa được luật hóa tại Việt Nam.

Đóng Fs không đồng nghĩa đạt chuẩn trách nhiệm

Công thức Fs hiện hành định giá các công đoạn kỹ thuật (phân loại, thu gom, vận chuyển, tái chế) và không có dòng chi phí riêng cho quyền lợi lao động thu gom phi chính thức — trong khi đây chính là trọng tâm của chuẩn Harmonized Responsible Sourcing Framework. Vì vậy, một doanh nghiệp có thể hoàn thành đầy đủ nghĩa vụ Fs mà vẫn chưa đáp ứng yêu cầu trách nhiệm xã hội của các thương hiệu toàn cầu. Ngược lại, đầu tư cho tìm nguồn có trách nhiệm cũng không được khấu trừ vào nghĩa vụ Fs. Hai khoản chi phí mang tính cộng dồn, không thay thế cho nhau.

Gợi ý cho doanh nghiệp

Nên tách bạch hai dòng ngân sách — “chi phí tuân thủ tối thiểu” (Fs, áp dụng cho toàn bộ khối lượng bao bì đưa ra thị trường) và “chi phí đầu tư vượt chuẩn” (Responsible Sourcing, áp dụng cho phần nhựa tái chế cần đạt chuẩn quốc tế). Gộp chung dễ dẫn đến phóng đại hoặc bỏ sót chi phí thực tế khi đàm phán với khách hàng có cam kết ESG.

Nghiên cứu cũng lưu ý một số điểm cần thẩm định lại: tỷ giá quy đổi mang tính thời điểm, và baseline 40–50 USD/tấn của Responsible Sourcing đến từ bối cảnh Ấn Độ – Kenya, chỉ mang tính tham chiếu định hướng cho thị trường Việt Nam.

Nguồn: Nghị định 110/2026/NĐ-CP; Thông tư 24/2026/TT-BNNMT; Thông tư 07/2025/TT-BTNMT; The Circulate Initiative & Responsible Sourcing Initiative (6/2026); Working paper nội bộ (7/8/2026 và 20/8/2026).