Chợ sinh thái: Giấc mơ chưa trọn nay đã thành hình

Chợ Hàn vốn là một địa điểm quen thuộc cho khách du lịch cũng như người dân địa phương. Nơi luôn đông đúc tấp nập người buôn kẻ bán, dáng hình chợ Hàn truyền thống có lẽ cũng in dấu từ lâu vào tâm trí người dân Đà Thành. Cũng chính vì vậy, mối quan tâm về môi trường chưa được tập trung như các hoạt động buôn bán thường nhật nên vẫn chưa có hành động hay tác động cụ thể nhiều đến việc giảm thiểu rác thải nhựa. Tuy nhiên theo sự phát triển chất lượng cuộc sống, Ban Quản Lý chợ Hàn đã bắt đầu sẵn sàng cho sự thay đổi, ưu tiên các hoạt động, công tác tuyên truyền nhận thức đến tiểu thương và quan khách ngày một nhiều hơn. Và đó cũng là một khởi đầu cho một giấc mơ – giấc mơ về một mô hình chợ thân thiện với môi trường sẽ được triển khai quy mô và bài bản.

Chợ Hàn chính thức trở thành khu chợ đầu tiên tại Đà Nẵng thí điểm bộ tiêu chí quầy hàng sinh thái. Ban Quản Lý chợ đã bắt tay cùng nhóm thực hiện dự án LSPP từng bước hành động hướng tới một tương lai mà tính bền vững và phúc lợi của người tiêu dùng sẽ chiếm vị trí trung tâm. Với quyết tâm tạo ra sự khác biệt, chợ Hàn đặt ra sứ mệnh trở thành khu chợ sinh thái đầu tiên cùng với sự hỗ trợ từ các bên.

Trong công cuộc giải quyết vấn đề bức xúc về rác thải nhựa đã tồn đọng từ lâu, chợ Hàn đã rất nhiệt tình tiên phong thí điểm quầy hàng sinh thái. Có thể nói, nhờ vào tinh thần và hành động tiên phong này, trong kế hoạch số 2224/KH-SCT ngày 09/9/2021 triển khai mô hình Chợ Hàn nhằm giảm thiểu rác thải nhựa giai đoạn 2021-2025 dưới sự hỗ trợ của USAID trong dự án LSPP, mô hình Chợ Hàn giảm nhựa được phối hợp thực hiện bởi Sở Công Thương, Công ty Quản lý và Phát triển Chợ Đà Nẵng, Ban quản lý Chợ Hàn, GreenHub, WWF và các tiểu thương. Đây là mô hình đầu tiên ở Đà Nẵng chính thức được xây dựng bộ tiêu chí quầy hàng sinh thái cho chợ. Thông qua sự phối hợp của các bên liên quan, kế hoạch làm việc đã được xây dựng và thực hiện.

Kết quả của mô hình bao gồm trang trí 18 gian hàng tham gia mô hình; 01 buổi giới thiệu về cơ chế thu gom, phân loại và tái sử dụng túi ni lông; 01 buổi trao đổi với tiểu thương về triển khai các hoạt động trong mô hình điểm.

Đặc biệt, từ kết quả đạt được của mô hình thí điểm, ngày 12/4/2023, Sở Công Thương thành phố Đà Nẵng đã có Công văn số 792/SCT-QLCN hướng dẫn tiêu chí thí điểm và trình tự đánh giá, công nhận quầy hàng sinh thái tại Chợ Hàn.

Đồng hành cùng Chợ Hàn từ thời điểm đó, cả nhóm dự án và Ban Quản Lý cũng đều nhận thấy bối cảnh tiểu thương chợ Hàn tập trung chủ yếu vào hoạt động buôn bán, sự quan tâm nhiều đến việc giảm thiểu rác thải nhựa vẫn còn hạn chế. Trước bài toán thay đổi để tốt hơn, Sở Công Thương, Công ty Quản lý và Phát triển Chợ Đà Nẵng, Ban quản lý Chợ Hàn, GreenHub, WWF đã triển khai chiến lược truyền thông nhận thức và khuyến khích tiểu thương áp dụng tiêu chí quầy hàng sinh thái, khuyến khích và tích cực hỗ trợ các gian hàng đăng ký tham gia thí điểm. Quầy hàng sinh thái dù là một tiêu chí mới, nhưng từ địa phương đến Ban Quản Lý và nhóm thực hiện dự án luôn nỗ lực tuyên truyền lồng ghép vào nhiều hoạt động để có thể đến gần hơn với từng tiểu thương, bởi chúng tôi đều tin rằng, quầy hàng sinh thái không chỉ mang ý nghĩa công nhận gian hàng xanh giảm rác thải nhựa mà còn mang ý nghĩa công nhận nguồn cung cấp an toàn vì sức khỏe và môi trường, sự hiện diện của nhãn sinh thái hứa hẹn trở thành biểu tượng của cam kết về tính bền vững và ý thức bảo vệ môi trường của nhà cung cấp, mà thí điểm là tiểu thương chợ Hàn.

Tác động của những hành động nhỏ nhưng có ý nghĩa này không chỉ thay đổi tích cực về mỹ quan trong khu chợ mà còn cả với môi trường xung quanh, nơi chợ truyền thống đang trở nên sạch hơn và đầy sức sống hơn mỗi ngày. Bằng cách tích cực thúc đẩy việc tái sử dụng túi nhựa, Chợ Hàn đang tạo ra sự khác biệt rõ rệt trong việc giảm thiểu rác thải nhựa và thúc đẩy các hoạt động tiêu dùng có trách nhiệm.

Một phong trào mới, luôn cần có người dẫn đầu, các bên liên quan, trong đó có nhóm dự án LSPP, trong chuyến hành trình này, chúng tôi đã thấy được nguyên liệu cho bước ngoặt thay đổi, chính từ tâm huyết của địa phương mà thành.

Trong hành trình chuyển mình thành chợ sinh thái, chợ Hàn đã cho triển khai lắp đặt 04 Nhà thu gom - tái sử dụng túi nilon sạch. “Nhà thu gom - tái sử dụng túi nilon sạch” đã qua sử dụng được thu gom từ cộng đồng trên địa bàn phường Hải Châu I (Ngôi nhà được mô phỏng theo kiến trúc nhà Chồ - ký ức Đà Nẵng xưa) được lắp đặt tại khu vực Chợ Hàn, với mục đích tái sử dụng túi nilon còn nguyên vẹn để tiểu thương và người tiêu dùng đến chợ có thể lấy sử dụng khi cần, từ đó có thể giảm lượng túi nilon phát thải ra môi trường. Để đảm bảo túi nilon có thể tái sử dụng được, tiểu thương, du khách hoặc người dân luôn cần lựa chọn những túi đã được làm sạch và khô ráo hoặc còn nguyên vẹn.

Những ngôi nhà này do Đoàn Thanh niên phường Hải Châu I và Đoàn Thanh niên Công ty Quản lý và phát triển các chợ Đà Nẵng phối hợp triển khai hoạt động, nhờ có sự xuất hiện của những Nhà thu gom - tái sử dụng túi nilon này, tiểu thương, người dân và khách du lịch có thể cùng nhau chia sẻ và tái sử dụng túi nilon thường xuyên, tăng vòng đời cho những chiếc túi nilon đã qua sử dụng. Để phong trào tạo sức ảnh hưởng, Đoàn phường còn phát động phong trào hoạt động thu gom túi nilon với tất cả đoàn viên thanh niên và khu dân cư trên địa bàn phường Hải Châu I với mục tiêu kêu gọi một hành động nhỏ nhưng tình cảm thật lớn, không chỉ cho khu chợ, mà còn cho môi trường xung quanh chợ ngày càng sạch đẹp hơn. Túi nilon sau khi thu nhận sẽ được đoàn viên tập kết, phân loại và đặt vào các Tủ cung cấp túi sạch. Túi được phân loại theo kích cỡ: túi nhỏ (2kg trở xuống), túi vừa (3-10kg), túi lớn (trên 10kg). Định kì hai lần /1 tháng túi sẽ được đặt tại chợ Hàn bởi lượng lực Đoàn viên thanh niên phường Hải Châu I góp phần hình thành thói quen tái sử dụng túi nilon cho các tiểu thương và khách hàng tại chợ.

Tác động của những hoạt động định kỳ có ý nghĩa này không chỉ thay đổi tích cực về mỹ quan trong khu chợ mà còn cả với môi trường xung quanh, nơi chợ truyền thống đang trở nên sạch hơn và đầy sức sống hơn mỗi ngày. Bằng cách tích cực thúc đẩy việc tái sử dụng túi nhựa, Chợ Hàn cùng với sự nỗ lực từ các lực lượng địa phương đang từng bước tạo ra sự khác biệt rõ rệt trong việc giảm thiểu rác thải nhựa và thúc đẩy các hoạt động tiêu dùng có trách nhiệm thông qua nhiều hoạt động đa dạng từ tuyên truyền tới tương tác để vận động sự tham gia của người dân trên địa bàn nói chung và tiểu thương, khách du lịch chợ Hàn nói riêng.

Bởi lẽ sự tham gia của người dân và tiểu thương cũng là một phần đóng góp quan trọng, cả về đóng góp hữu hình và nuôi dưỡng tinh thần tập thể. Sự chuyển đổi thực sự đòi hỏi cả cộng đồng phải xích lại gần nhau, chia sẻ tầm nhìn chung, tích cực tham gia xây dựng và duy trì mô hình ưu tiên tính bền vững lâu dài.

Chợ Hàn đóng vai trò như một lời nhắc nhở, rằng thay đổi không phải là nỗ lực của một cá nhân mà là nỗ lực của tập thể. Có thể nói chợ Hàn đã trở thành biểu tượng của sự đoàn kết, nơi tinh thần hợp tác và chia sẻ trách nhiệm phát triển mạnh mẽ. Chính nhờ ý thức tập thể này mà nhóm dự án tin rằng Chợ Hàn sẽ tiếp tục truyền cảm hứng và động lực, không chỉ cho khu vực lân cận mà còn cho các cộng đồng ở xa, để thực hiện các hoạt động bền vững và tạo ra tác động tích cực đến môi trường.