Nhựa tái chế "có trách nhiệm" tốn thêm bao nhiêu? Nghiên cứu mới từ Ấn Độ và Kenya hé lộ con số

Ngành tái chế nhựa toàn cầu đang đứng trước một nghịch lý: người tiêu dùng và các thương hiệu ngày càng đòi hỏi nhựa tái chế phải “sạch” cả về môi trường lẫn đạo đức, nhưng hiện tại, mức giá trả cho nhựa tái chế lại chưa đủ để các doanh nghiệp đầu tư xây dựng một chuỗi cung ứng thực sự có trách nhiệm — nơi quyền lợi của hàng triệu lao động thu gom rác phi chính thức được bảo vệ.

Một nghiên cứu mới công bố tháng 6/2026 của The Circulate Initiative, phối hợp cùng Responsible Sourcing Initiative, đã lần đầu tiên lượng hóa khoảng cách chi phí này thông qua hai case study thực địa tại Ấn Độ và Kenya.

Con số đáng chú ý: 40-50 USD/tấn

Theo nghiên cứu, việc chuyển đổi sang chuỗi cung ứng nhựa tái chế có trách nhiệm đòi hỏi khoản đầu tư tăng thêm khoảng 40-50 USD cho mỗi tấn so với nhựa tái chế thông thường — tương đương mức tăng 9-31% chi phí, tùy loại nhựa và thị trường (riêng với rPET).

Đây là ước tính theo phương pháp bottom-up, bám sát toàn bộ chuỗi giá trị, dựa trên Khung Tìm nguồn Trách nhiệm Hài hòa (Harmonized Framework) — bộ tiêu chuẩn ngành cho hoạt động tìm nguồn có trách nhiệm trong lĩnh vực tái chế. Nghiên cứu xác định 18 yếu tố chi phí, được kiểm chứng qua khảo sát thực tế với các nhà tái chế và nhà cung cấp.

Ba phát hiện chính

1. Tuân thủ, truy xuất nguồn gốc và gắn kết nhà cung cấp là nhóm chi phí lớn nhất, chiếm 34-47% tổng chi phí trách nhiệm. Đáng lưu ý, đây phần lớn là chi phí vận hành lặp lại hằng năm chứ không phải khoản đầu tư một lần — cho thấy việc theo đuổi tiêu chuẩn trách nhiệm đòi hỏi cam kết tài chính dài hạn, không thể “làm một lần rồi thôi”.

2. Đây mới chỉ là mức sàn, chi phí thực tế có thể cao hơn. Các con số trên phản ánh chi phí mà doanh nghiệp có thể kiểm soát và nhìn thấy trực tiếp. Những khoản chi mang tính hệ thống hơn — như đảm bảo thu nhập đủ sống, cơ chế khắc phục và giải quyết khiếu nại cho lao động phi chính thức — chưa được tính đầy đủ vì đòi hỏi sự phối hợp đa bên. Mức độ hiển thị chi phí cũng giảm dần ở các tầng thấp hơn của chuỗi cung ứng, đặc biệt trong khu vực phi chính thức.

3. Mức độ trưởng thành của thị trường quyết định quy mô và bản chất đầu tư. So sánh giữa Ấn Độ (thị trường trưởng thành trung bình) và Kenya (thị trường trưởng thành thấp) cho thấy sự khác biệt rõ rệt về cách phân bổ chi phí, ai là người gánh chi phí, và bao nhiêu chi phí vẫn còn “vô hình” với doanh nghiệp.

Nhìn từ hai case study

Ấn Độ: Nghiên cứu dựa trên một nhà tái chế cấp 1 xử lý khoảng 48.000 tấn/năm (PET, PP, HDPE), kết nối với 60 nhà cung cấp cấp 2, 300 đơn vị thu gom cấp 3 và khoảng 6.600 lao động thu gom phi chính thức. Chi phí tăng thêm ước tính 49 USD/tấn, tương đương 9-11% (riêng rPET). Đầu tư ban đầu tập trung vào tích hợp dọc chuỗi cung ứng (28%) và các cơ chế phúc lợi lao động; về dài hạn, chi phí tuân thủ và tài liệu hóa chiếm phần lớn (66% là chi phí lặp lại).

Kenya: Nhà tái chế cấp 1 được khảo sát xử lý khoảng 10.000 tấn/năm, làm việc với 146 nhà cung cấp cấp 2, 725 đơn vị thu gom cấp 3 và khoảng 2.500 lao động phi chính thức — phản ánh một hệ sinh thái cung ứng phân mảnh và phi chính thức hơn nhiều so với Ấn Độ. Chi phí tăng thêm ước tính 41 USD/tấn, tương đương mức tăng 17-24% với polyolefin và 26-31% với PET. Khoảng 81% chi phí ở đây là chi phí lặp lại, và tỷ trọng chi phí gián tiếp (do bên ngoài đồng tài trợ) cao hơn hẳn so với Ấn Độ (11,8% so với 3%) — chủ yếu liên quan đến việc hỗ trợ lao động tiếp cận an sinh xã hội, ngân hàng và bảo hiểm.

Vì sao điều này quan trọng

Nghiên cứu chỉ ra một thực tế: nếu không có cơ sở chi phí rõ ràng, các bên trong chuỗi giá trị — từ nhà tái chế, thương hiệu sử dụng nhựa tái chế, đến nhà đầu tư — sẽ khó xây dựng được luận điểm kinh doanh (business case) thuyết phục để rót vốn vào tìm nguồn có trách nhiệm. Khoảng chi phí 40-50 USD/tấn được xem là một điểm khởi đầu thực tế, mang tính bảo thủ, giúp doanh nghiệp lập kế hoạch đầu tư và đàm phán với người mua.

Đây mới là giai đoạn đầu trong một nghiên cứu nhiều giai đoạn của The Circulate Initiative. Các giai đoạn tiếp theo sẽ đi sâu vào các cơ chế tài chính để thu hẹp khoảng cách chi phí này, cũng như đánh giá lợi ích cụ thể của việc đầu tư vào tìm nguồn có trách nhiệm.

Đọc toàn bộ báo cáo gốc (PDF, tiếng Anh): Understanding the Cost of Responsibly-Sourced Recycled Plastics: Insights from Case Studies in India and Kenya — The Circulate Initiative, tháng 6/2026.