Thiết kế sinh thái cho bao bì nhựa: Hướng đi tất yếu trong ngành thực phẩm và đồ uống Việt Nam

Hà Nội, 2025 – Bao bì nhựa dùng một lần đang trở thành thách thức lớn với môi trường toàn cầu và Việt Nam không nằm ngoài xu thế này. Một nghiên cứu mới do WWF-Việt Nam thực hiện cho thấy, việc áp dụng tiêu chí thiết kế sinh thái (TKST) trong ngành thực phẩm và đồ uống không chỉ góp phần giảm rác thải nhựa, mà còn mở ra cơ hội cạnh tranh cho doanh nghiệp Việt trên thị trường quốc tế.

Bao bì nhựa – “điểm nóng” trong khủng hoảng môi trường

Theo OECD, năm 2019 thế giới phát sinh 353 triệu tấn chất thải nhựa, dự báo tăng gần gấp đôi lên 617 triệu tấn vào năm 2040. Trong đó, bao bì nhựa chiếm tới 40% lượng rác thải nhựa toàn cầu. Do đặc tính khó phân hủy, bao bì nhựa gây tác động lâu dài đến môi trường, sức khỏe con người và hệ sinh thái.

Ở Việt Nam, tiêu dùng thực phẩm, đồ uống kèm bao bì nhựa dùng một lần đang gia tăng nhanh chóng, đặt ra yêu cầu cấp thiết về chuyển đổi sang các giải pháp bền vững.

Doanh nghiệp đã nhận thức, nhưng áp dụng còn hạn chế

Nghiên cứu của WWF (2024–2025) khảo sát 140 đơn vị (trong đó có 135 doanh nghiệp và 5 hiệp hội) cho thấy:

• 82,9% doanh nghiệp hiểu biết về quy định nhãn sinh thái,
• 62,9% doanh nghiệp nắm được Chương trình hành động quốc gia về sản xuất và tiêu dùng bền vững.

Tuy vậy, chỉ 41% doanh nghiệp cho biết đã áp dụng giải pháp TKST trong bao bì; phổ biến nhất là chọn bao bì dễ tái chế, không chứa chất độc hại, hoặc giảm khối lượng nguyên liệu.

Rào cản chính đến từ chi phí đầu tư cao, thiếu hướng dẫn và tiêu chuẩn kỹ thuật, cũng như thói quen tiêu dùng chưa ủng hộ sản phẩm “xanh”.

Đề xuất bộ tiêu chí TKST cho bao bì nhựa

Từ kết quả khảo sát và tham vấn chuyên gia, WWF đề xuất một bộ tiêu chí khung gồm 7 nhóm, 18 tiêu chí cho bao bì nhựa trong thực phẩm và đồ uống tại Việt Nam. Một số điểm đáng chú ý:

1. Giảm thiểu và tối ưu hóa vật liệu – sử dụng nhựa tái chế (rPET, rPP), vật liệu phân hủy sinh học (PLA, PHA).
2. Tăng khả năng tái sử dụng và tái chế – ưu tiên thiết kế đơn vật liệu, loại bỏ phụ kiện khó tháo rời.
3. Tối ưu quy trình sản xuất – giảm phát thải khí nhà kính, kiểm soát nguồn gốc nguyên liệu.
4. Đảm bảo an toàn thực phẩm – không chứa hóa chất độc hại, duy trì chất lượng sản phẩm.
5. Phù hợp với thói quen tiêu dùng Việt Nam – bao bì tiện lợi, thẩm mỹ, khuyến khích tiêu dùng bền vững.

Chính sách cần đi trước để mở đường

WWF khuyến nghị Chính phủ Việt Nam cần:

• Ban hành quy định, tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật về TKST, tương tự Chỉ thị TKST của EU.
• Thúc đẩy ưu đãi tài chính cho doanh nghiệp (tín dụng xanh, trái phiếu xanh, giảm thuế).
• Đẩy mạnh truyền thông và nâng cao nhận thức cộng đồng, tạo cầu thị trường cho bao bì sinh thái.
• Tăng cường hợp tác công – tư trong thực hiện trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR) và phát triển kinh tế tuần hoàn.

Doanh nghiệp cần chủ động “xanh hóa” bao bì

Trong bối cảnh chuyển đổi xanh là xu thế toàn cầu, nghiên cứu khẳng định doanh nghiệp Việt cần coi TKST là lợi thế cạnh tranh thay vì chỉ là yêu cầu tuân thủ. Việc đầu tư vào bao bì sinh thái sẽ giúp doanh nghiệp:

• Đáp ứng yêu cầu của thị trường xuất khẩu (EU, Mỹ, Nhật Bản),
• Gia tăng hình ảnh thương hiệu,
• Giảm rủi ro pháp lý trong tương lai,
• Góp phần bảo vệ môi trường và sức khỏe cộng đồng.

Kết luận: Bao bì nhựa thiết kế sinh thái không chỉ là giải pháp môi trường mà còn là “chìa khóa” để ngành thực phẩm và đồ uống Việt Nam vươn ra thị trường quốc tế. Chính sách và hành động sớm từ cả Nhà nước, doanh nghiệp và người tiêu dùng sẽ quyết định tốc độ chuyển đổi này.

Bài viết tóm tắt từ nghiên cứu: Nguyễn Trung Thắng, Kim Thị Thúy Ngọc, Đặng Thị Phương Hà, Đinh Quang Hưng, Nguyễn Minh Khoa (2025). Tóm tắt khuyến nghị chính sách: Tiêu chí thiết kế sinh thái đối với bao bì nhựa trong lĩnh vực thực phẩm và đồ uống ở Việt Nam, WWF-Việt Nam.

https://mongolia.panda.org/?391696/KNCS-thiet-ke-bao-bi-sinh-thai